भेनेजुएलापछि ट्रम्पको नजर अब यी ५ देशतिर

काठमाडौं –

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको दोस्रो कार्यकाललाई विदेश नीतिमा उनको महत्त्वाकांक्षाले डोर्‍याइरहेको छ ।उनले भेनेजुएला विरुद्धको आफ्नो धम्कीलाई निकै नाटकीय ढंगले कार्यान्वयन गरे। रातिको समयमा गरिएको एक सैन्य कारबाहीमा भेनेजुएलाका राष्ट्रपति निकोलस मदुरो र उनकी पत्नीलाई राजधानी काराकासको कडा सुरक्षा घेराबीचबाट नियन्त्रणमा लिइयो।यस अभियानको चर्चा गर्दै ट्रम्पले सन् १८२३ को ‘मुनरो डक्ट्रिन’ लाई पुनः अगाडि सारेका छन् र यसलाई नयाँ नाम दिएका छन्- ‘डोनरो डक्ट्रिन’।

जेम्स मुनरो अमेरिकाका पाँचौं राष्ट्रपति थिए। उनको समयमा ‘मुनरो डक्ट्रिन’ अमेरिकी विदेश नीतिको मुख्य हिस्सा थियो, जसअनुसार पश्चिमी गोलार्ध अर्थात् अमेरिकी महाद्वीपलाई युरोपेली शक्तिहरूको प्रभावबाट मुक्त राख्नुपर्ने मान्यता थियो।हालैका दिनहरूमा ट्रम्पले अमेरिकाको निशानामा रहेका अन्य केही देशहरूलाई दिएका चेतावनीहरू यहाँ उल्लेख गरिएको छ:

ग्रीनल्याण्ड

अमेरिकाको ग्रीनल्याण्डमा पहिलेदेखि नै ‘पिटुफिक स्पेस बेस’ नामक सैन्य अखडा छ। तर, ट्रम्प यो पूरा टापु नै अमेरिकाको कब्जामा होस् भन्ने चाहन्छन्। उनले पत्रकारहरूसँग भने, ‘राष्ट्रिय सुरक्षाको दृष्टिकोणले हामीलाई ग्रीनल्याण्ड आवश्यक छ।’ट्रम्पले यो क्षेत्र ‘जताततै रुसी र चिनियाँ जहाजहरूले भरिएको’ बताए। यो विशाल आर्कटिक टापु डेनमार्क साम्राज्यको हिस्सा हो र अमेरिकाको उत्तर-पूर्वमा करिब ३,२०० किलोमिटरको दूरीमा अवस्थित छ।

यो क्षेत्र ‘दुर्लभ खनिज’ ले भरिपूर्ण छ, जुन स्मार्टफोन, इलेक्ट्रिक गाडी र सैन्य सामग्री निर्माणका लागि निकै महत्त्वपूर्ण मानिन्छ। हाल चीन यी खनिजहरूको उत्पादनमा अमेरिकाभन्दा धेरै अगाडि छ।ग्रीनल्याण्डका प्रधानमन्त्री जेन्स-फ्रेडरिक नेल्सनले ट्रम्पलाई जवाफ दिँदै टापुमा अमेरिकी नियन्त्रणको धारणालाई ‘काल्पनिक’ भनेका छन् । उनले भने, ‘हामी संवादका लागि तयार छौँ, तर यो अन्तर्राष्ट्रिय कानुनको सम्मान गर्दै उचित तरिकाले हुनुपर्छ।’

कोलम्बिया

भेनेजुएलाको अपरेसन भएको केही घण्टापछि नै ट्रम्पले कोलम्बियाली राष्ट्रपति गुस्ताभो पेट्रोलाई ‘आफ्नो ज्यान जोगाउन’ चेतावनी दिए। भेनेजुएलाको छिमेकी देश कोलम्बिया तेलको विशाल भण्डारका साथै सुन, चाँदी र कोइलाको प्रमुख उत्पादक हो। यो क्षेत्र कोकिन व्यापारका लागि पनि बदनाम छ।अक्टोबरमा अमेरिकाले पेट्रोमाथि प्रतिबन्ध लगाउँदै उनीमाथि ‘ड्रग कार्टेल’ लाई प्रोत्साहन दिएको आरोप लगाएको थियो। आइतबार ट्रम्पले कोलम्बियालाई ‘एक बिरामी व्यक्तिले चलाइरहेको’ टिप्पणी गर्दै त्यहाँ पनि सैन्य अपरेसन हुन सक्ने संकेत दिएका छन्।

इरान

इरान हाल ठूलो सरकार विरोधी प्रदर्शनको सामना गरिरहेको छ। ट्रम्पले थप प्रदर्शनकारीहरूको मृत्यु भयो भने त्यहाँका अधिकारीहरूले ‘कडा सजाय’ भोग्नुपर्ने चेतावनी दिएका छन् ।सैद्धान्तिक रूपमा इरान ‘डोनरो सिद्धान्त’ को भौगोलिक दायरा बाहिर पर्छ, तर ट्रम्पले गत वर्ष इरानको आणविक केन्द्रहरूमा हमला गरेपछि त्यहाँका शासकलाई थप कारबाहीको धम्की दिइरहेका छन्।

हालै मार-ए-लागोमा ट्रम्प र इजरायली प्रधानमन्त्री नेतन्याहुबीच भएको भेटमा सन् २०२६ मा इरानमाथि नयाँ हमला गर्ने सम्भावनाबारे छलफल भएको अमेरिकी सञ्चारमाध्यमहरूले जनाएका छन्।

मेक्सिको

सन् २०१६ मा ट्रम्प पहिलो पटक सत्तामा आउँदा मेक्सिकोको दक्षिणी सीमामा ‘पर्खाल बनाउने’ अभिव्यक्तिबाट चर्चा सुरु भएको थियो। सन् २०२५ मा आफ्नो कार्यकालको पहिलो दिनमै उनले ‘गल्फ अफ मेक्सिको’ को नाम परिवर्तन गरी ‘गल्फ अफ अमेरिका’ राख्नका लागि एक कार्यकारी आदेशमा हस्ताक्षर गरे।ट्रम्पले प्रायः मेक्सिकोका अधिकारीहरूले अमेरिकामा लागुऔषध वा अवैध आप्रवासीहरूको प्रवेश रोक्न पर्याप्त कदम नचालिरहेका दाबी गर्ने गरेका छन् ।

आइतबार ट्रम्पले मेक्सिकोको बाटो हुँदै लागुऔषधको ‘व्यापक तस्करी’ भइरहेको र ‘हामीले केही गर्नुपर्नेछ’ भन्दै त्यहाँका ड्रग कार्टेलहरू ‘निकै शक्तिशाली’ रहेको बताए।ट्रम्पले मेक्सिकोमा ड्रग कार्टेलसँग लड्न अमेरिकी सैनिकहरू पठाउने प्रस्ताव गरेको बताएका छन्, तर राष्ट्रपति क्लाउडिया शिनबमले सार्वजनिक रूपमै मेक्सिकोको भूमिमा कुनै पनि अमेरिकी सैन्य कारबाहीको सम्भावनालाई खारेज गरिदिएकी छिन्।

क्युबा

फ्लोरिडाबाट मात्र ९० माइल (१४५ किमी) दक्षिणमा अवस्थित यो टापु राष्ट्र सन् १९६० को दशकको सुरुदेखि नै अमेरिकी प्रतिबन्धको सामना गरिरहेको छ। क्युबाको भेनेजुएलासँग घनिष्ठ सम्बन्ध थियो।भेनेजुएलाले क्युबाको करिब ३० प्रतिशत तेल आपूर्ति गर्थ्यो भने त्यसको बदलामा क्युबाले भेनेजुएलालाई डाक्टर र स्वास्थ्यकर्मी पठाउने गर्थ्यो।भेनेजुएलाबाट निकोलस मादुरो सत्ताच्युत भएपछि, तेल आपूर्ति ठप्प हुने स्थितिमा क्युबा ठूलो समस्यामा पर्न सक्छ। ट्रम्पले आइतबार क्युबामा अमेरिकी सैन्य हस्तक्षेपको आवश्यकता नरहेको संकेत दिँदै क्युबा ‘झुक्न तयार रहेको’ बताएका छन्।

उनले भने, ‘मलाई लाग्दैन कि हामीले कुनै कारबाही गर्नुपर्छ। यस्तो देखिन्छ कि स्थिति सुधारिँदैछ।’उनले थप भने, ‘मलाई थाहा छैन उनीहरू टिक्न सक्छन् कि सक्दैनन्, क्युबासँग अब कुनै आयस्रोत छैन। उनीहरूको सबै आम्दानी भेनेजुएलाको तेलबाट आउने गर्थ्यो।’अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियो, जो क्युबाली आप्रवासीका छोरा हुन्, उनले लामो समयदेखि क्युबामा सत्ता परिवर्तनको माग गर्दै आएका छन्।उनले शनिबार पत्रकारहरूसँग भने, ‘यदि म हवाना (क्युबाको राजधानी) मा हुन्थेँ र सरकारमा हुन्थेँ भने, म पक्कै पनि थोरै चिन्तित हुने थिएँ। जब राष्ट्रपति ट्रम्प बोल्नुहुन्छ, तपाईंले उहाँको कुरालाई गम्भीरतापूर्वक लिनुपर्छ।’

टम बेनेट/बीबीसी