नागपञ्चमीमा किन गुड़िया पीटिन्छ ? एउटा अनौठो कथा

सनिउल्ला धोबी, कपिलवस्तु-
साउन महिनाको विशेष अवसरमा विभिन्न स्थानमा ‘गुड़िया पीट्ने’ अर्थात् पुतली पिट्ने परम्परा मनाइन्छ । यो परम्परा विशेषगरी नागपञ्चमीका दिन सम्पन्न गरिन्छ, जुन दिन नाग देवताको पूजा गरिन्छ ।

धेरैलाई जिज्ञासा लाग्न सक्छ – नाग पूजाका दिन गुड़िया किन पिटिन्छ ? यस परम्पराको मूल कथा एक भाई-बहिनीको माया र न्यायसँग जोडिएको छ ।

कथाअनुसार, कुनै समय एक बालक भगवान शिवको परम भक्त थिए । उनी प्रत्येक दिन मन्दिर पुगेर भोलेनाथको अभिषेक गर्थे । त्यही मन्दिरको वरिपरि एउटा सर्प बस्थ्यो । त्यो सर्पले बालकमा स्नेह राख्थ्यो र प्रायः उनको खुट्टामा लिप्टिएर रहन्थ्यो ।

एक दिन, त्यो बालक आफ्नो दिदीसँग गएका बेला, दिदीको जलनका कारण उनले सर्पलाई हत्या गरिदिइन् । त्यस घटनाले देवता रिसाए र पछि न्यायका लागि त्यो दिदीमाथि कडा दण्ड दिइयो ।

यस घटनालाई सम्झनाका लागि नागपञ्चमीका दिन पुतली बनाई त्यसलाई पिट्ने परम्परा सुरु भएको मानिन्छ । यो पुतली त्यो अन्याय गर्ने पात्रको प्रतीक हो, जसलाई पिटेर अन्याय विरुद्धको आवाज जनताले सांस्कृतिक रूपमा उठाएका हुन् भन्ने मान्यता रहेको छ ।

यसरी, गुड़िया पीट्ने परम्परा केवल खेल वा परम्परा मात्र नभई, एक सामाजिक सन्देश पनि बोकेको देखिन्छ – कि अन्याय कहिल्यै क्षम्य हुँदैन, चाहे त्यो आफ्नो आफन्तबाटै किन नहोस् ।

https://www.facebook.com/saniullaofficial/videos/619960700728857/?mibextid=9drbnH